Nama Yazılı Hisse Senedi Basılmazsa Ne Olur: Senetli ve Senetsiz Pay Farkı

Nama yazılı hisse senedi basılmazsa pay ortadan kalkmaz, ortaklık hakkı senede bağlanmamış pay olarak varlığını sürdürür. Pay ile pay senedi aynı şey değildir: pay ortaklık hakkıdır, pay senedi bu hakkı taşıyan kıymetli evraktır. Uygulamada kullanılan “hisse senedi” ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) metnindeki “pay senedi” aynı belgeyi ifade eder.

Senedin basılmamış olması payı geçersiz kılmaz, payın devir biçimini, rehin ve haczini ve satışta doğan vergiyi değiştirir. En belirgin fark vergidedir: senede bağlanmamış payın satış kazancı, elde tutma süresine bakılmaksızın değer artış kazancı sayılır (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) mükerrer md. 80/1-4).

Senede Bağlanmamış Pay: Tanım ve Kapsam

Senede bağlanmamış pay, anonim şirket ortaklığından doğan hakkın kıymetli evraka bağlanmadan var olduğu hâldir. Senet payı yaratmaz, mevcut payı kıymetli evraka bağlar. Bu nedenle senedin hiç basılmamış olması, pay sahipliğinden doğan hakları ortadan kaldırmaz.

Nama yazılı paylarda senet basımı kural olarak şirketin kararına bırakılmıştır. Azlık istemde bulunursa nama yazılı pay senetleri bastırılır ve tüm nama yazılı pay sahiplerine dağıtılır (TTK md. 486/3). Kapalı anonim şirkette azlık, sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleridir ve esas sözleşme daha düşük bir oran öngörebilir (TTK md. 411/1). Basım yükümlülüğünün hangi hâllerde doğduğunu anonim şirkette hisse senedi bastırma zorunluluğu yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.

Devir, Rehin ve Haciz Bakımından Farklar

Senetli ve senetsiz pay arasındaki ayrım, en açık biçimde devrin şeklinde, rehnin kurulmasında ve haczin yönteminde görülür. Senede bağlanmış nama yazılı pay, senedin ciro edilmesi ve zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle devredilir (TTK md. 490/2). Bedeli tamamen ödenmemiş paylarda ve esas sözleşmede devir sınırlaması bulunan hâllerde devir için şirketin onayı aranır (TTK md. 491, 492).

TTK, senede bağlanmamış payın devrinin şekli için özel bir hüküm öngörmez. Bu devre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) uyarınca alacağın temlikine ilişkin hükümler uygulanır ve yazılı temlik sözleşmesi geçerlilik şartıdır (TBK md. 183-184). Şekil kuralından ayrı olarak, bedeli tamamen ödenmemiş paylarda ve esas sözleşmede devir sınırlaması bulunan hâllerde aranan şirket onayı, nama yazılı pay senede bağlanmamış olsa da uygulanır (TTK md. 491, 492). Her iki hâlde de pay defterine kayıt devri kurmaz, yalnız şirkete karşı kimin pay sahibi sayılacağını belirler (TTK md. 499). Devirde geçerlilik şartlarını ve uygulamada sık yapılan hataları anonim şirket hisse devrinde dikkat edilmesi gerekenler yazımızda anlatmıştık.

Senede bağlanmamış pay üzerinde rehin, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca yazılı rehin sözleşmesiyle kurulur (TMK md. 955/3). Nama yazılı pay senedinde rehin, senedin ciro edilerek veya yazılı devir beyanıyla rehin alacaklısına teslimini gerektirir (TMK md. 956/2). Pay senedi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) bakımından taşınır mal hükmündedir ve senede fiilen el konularak haczedilir (İİK md. 88). Senede bağlanmamış pay ise icra dairesinin şirkete yaptığı tebliğle haczedilir, haciz pay defterine işlenmemiş olsa da tebliğ tarihinde yapılmış sayılır (İİK md. 94/1).

Vergisel Sonuçlar

Payın senede bağlanıp bağlanmaması, gerçek kişi ortağın satış kazancını ve kurum ortağın satışında katma değer vergisini doğrudan etkiler.

Kanun hükmü: Tam mükellef kuruma ait hisse senetlerinin iktisap tarihinden itibaren iki yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazanç, değer artış kazancıdır (GVK mükerrer md. 80/1-1). Hisse senedi iki yıldan fazla elde tutulduktan sonra satılırsa kazanç değer artış kazancı sayılmaz ve gelir vergisinin konusuna girmez. Bu sonuç bir muafiyet değildir, kazancın vergi kapsamı dışında kalmasıdır. Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazanç ise ayrı bir bentte, herhangi bir elde tutma süresine bağlanmadan değer artış kazancı sayılır (GVK mükerrer md. 80/1-4).

İdarenin görüşü: Gelir İdaresi, hisse senedine bağlanmamış anonim şirket payının satışını mükerrer 80. maddenin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi kapsamında değerlendirir. Bu görüşe göre kazanç süre sınırı olmaksızın vergilendirilir ve satış yılı için belirlenen yıllık istisna tutarı dikkate alınır (Gaziantep Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesi, 17.05.2017, 16700543-120[17-515-89]-22798 sayılı).

Kurum ortaklar için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) ayrı bir rejim öngörür. Kurumun aktifinde en az iki tam yıl bulunan iştirak hisselerinin satış kazancının bir kısmı, kanunda sayılan ek şartlarla kurumlar vergisinden istisnadır (KVK md. 5/1-e). Bu istisna, payın senede bağlanmış olmasını aramaz.

Katma değer vergisinde ise ayrım belirgindir. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV Kanunu), hisse senedi teslimini elde tutma süresi aramadan vergiden istisna eder (KDV Kanunu md. 17/4-g). Senede bağlanmamış iştirak hissesinin satışı ise ancak hisse kurumun aktifinde en az iki tam yıl bulunmuşsa istisnadan yararlanır. Bu kıymetlerin ticaretini yapan kurumlar istisna kapsamı dışındadır (KDV Kanunu md. 17/4-r).

Sınırlar ve Tartışmalı Noktalar: İki Yılın Başlangıcı

Sonradan senede bağlanan payda iki yıllık sürenin hangi tarihten işleyeceği kanunda açıkça gösterilmez ve uygulama idari görüşe dayanır.

Kanun hükmü: GVK mükerrer md. 80/1-1, iki yıllık süreyi hisse senedinin iktisap tarihine bağlar. Hüküm, ortaklık payının yıllar sonra senede bağlanması hâlinde iktisap tarihinin ortaklık tarihi mi yoksa senede bağlanma tarihi mi olacağını ayrıca belirtmez.

İdarenin görüşü: 232 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, hisse senedi üzerinde tasarruf hakkına sahip olunan tarihi iktisap tarihi olarak esas alır. Gelir İdaresi bu açıklamaya dayanarak, 1986 yılında kurulan bir şirkette payları 31.08.2016 tarihinde senede bağlanan ortak için iktisap tarihini ortaklık tarihi değil senede bağlanma tarihi olarak kabul etmiştir (Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesi, 28.02.2017, 38418978-120[Mük80-16/14]-63676 sayılı).

Önceki görüş: İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 18.05.2010 tarihli, B.07.1.GİB.4.34.16.01-KVK 19-106 sayılı özelgesinde, limited şirketten anonim şirkete tür değiştiren şirkette ortaklara verilen hisselerin iktisap tarihi olarak ortakların limited şirket sermayesine katıldığı tarih esas alınmıştı. Aynı başkanlığın 25.05.2023 tarihli, 62030549-120[Mük.80-2022]-577449 sayılı özelgesinde ise tür değişikliği sonrasında da ortakların hisse senetleri üzerinde tasarruf hakkı kazandığı basım tarihi esas alınmıştır.

Bu nedenle başlangıç anı yoruma açıktır. Yönetim kurulu karar tarihi, senedin basıldığı tarih ve senedin ortağa teslim edildiği tarih birbirinden farklı olabilir. Bu tarihlerden ilki olan kararın nasıl alınacağını hisse senedi basımı için yönetim kurulu kararı sayfamızda örnekleriyle açıkladık. Gelir İdaresinin görüşü özelge niteliğindedir, somut olayla sınırlıdır ve kanun hükmü gibi genel bağlayıcılık taşımaz.

Varsayımsal örnek: A, 2015 yılında X A.Ş.’ye ortak olur, payları 2025 yılında nama yazılı senede bağlanır ve senetler aynı yıl kendisine teslim edilir. A, senetlerini 2026 yılında satarsa, idari görüşe göre süre A’nın senetler üzerinde tasarruf hakkı kazandığı 2025 yılından işler. Ortaklığın on yılı aşmış olmasına rağmen senede bağlanma tarihinden itibaren iki yıl dolmadığı için kazanç değer artış kazancı sayılır.

İdari görüş, iki yıllık süreyi basım işleminin kendisine değil, ortağın senet üzerinde tasarruf hakkı kazandığı tarihe bağlar. Basım ve teslim farklı tarihlerde gerçekleşmişse hangi tarihin esas alınacağı idari görüşte de açıkça belirlenmiş değildir. Ortaklık süresi ise tek başına bu süreyi doldurmaz.

Hisse Senedi Basılmazsa Uygulamadaki Sonuçlar

Nama yazılı payın senede bağlanıp bağlanmaması, pay sahipliğini değil, payın devrini, teminata verilmesini ve satıştaki vergi sonucunu belirler. Senede bağlanmamış payın sahibi, senedin sağladığı ciro yoluyla devir imkânından ve iki yıllık sürenin işlemesinden yararlanamaz. Senette bulunması gereken bilgileri ve basım adımlarını nama yazılı hisse senedi yazımızda bulabilirsiniz.

Şirketinizin durumuna ilişkin sorularınız için 0212 565 10 66 veya makro@makrotanitim.com üzerinden ulaşabilirsiniz.