Hamiline Yazılı Hisse Senedi: Tanımı, Devri ve Hukuki Sonuçları

Hamiline yazılı hisse senedi, üzerinde pay sahibinin adı bulunmayan ve anonim şirket payını kıymetli evraka bağlayan senettir. Hamiline yazılı pay ile hamiline yazılı pay senedi aynı şey değildir: pay ortaklık hakkıdır, senet bu hakkı taşıyan belgedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) md. 489/1 uyarınca senedi elinde bulundurmak tek başına hak kullanmaya yetmez, zilyetliğin yanında Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kaydı da aranır.

Bu kural 7262 sayılı Kanun ile getirilmiş ve 1 Nisan 2021’de yürürlüğe girmiştir. Değişiklikten önce senedin zilyedi olduğunu ispat eden kişi şirkete karşı pay sahibi sayılıyordu. Değişiklikten sonra paya bağlı hakların şirkete karşı kullanılabilmesi iki unsura bağlıdır: senet üzerindeki zilyetlik ve MKK nezdindeki kayıt.

Hamiline Yazılı Hisse Senedi: Tanım ve Kapsam

Pay senetleri hamiline veya nama yazılı olarak çıkarılır ve payın türü esas sözleşmede gösterilir (TTK md. 484/1, 339/2-d). TTK hisse senedi yerine pay senedi terimini kullanır, iki terim aynı belgeyi ifade eder.

Esas sözleşmede hamiline yazılı olarak belirlenen pay, senet basılana kadar senede bağlanmamış (çıplak) pay olarak kalır. Payın senede bağlanıp bağlanmadığı, devrin şeklini ve satıştaki vergisel sonucu doğrudan belirler.

Borsa İstanbul’da işlem gören paylar bu senetlerden ayrıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu md. 13 uyarınca bu paylar kaydileştirilir ve fiziki senede bağlanmaz. Hamiline Yazılı Pay Senetleri Tebliği de “şirket” tanımını, payları kayden izlenen şirketler dışında kalan ve hamiline senet ihraç eden anonim şirketlerle sınırlar. Hamiline yazılı hisse senedine ilişkin MKK kuralları bu nedenle payları kayden izlenmeyen anonim şirketlerin fiziki senetlerine uygulanır (Tebliğ md. 1, 3/1-e).

Limited şirket payı hamiline senede bağlanamaz. Limited şirkette esas sermaye payı için yalnız ispat aracı veya nama yazılı senet şeklinde belge düzenlenebilir (TTK md. 593/2).

Senet Çıkarmanın Şartları ve Süresi

Bedeli tamamen ödenmemiş pay için hamiline yazılı pay senedi çıkarılamaz, bu hükme aykırı çıkarılan senetler geçersizdir (TTK md. 484/2). Aynı fıkra iyiniyet sahiplerinin tazminat haklarını saklı tutar. Şart şirket geneli için değil, her pay için ayrı aranır.

Paylar hamiline yazılı ise yönetim kurulu, pay bedelinin tamamının ödendiği tarihten itibaren üç ay içinde senetleri bastırıp pay sahiplerine dağıtır (TTK md. 486/2). Basım kararı tescil ve ilan edilir. Kararın internet sitesine konulması yükümlülüğü ise bağımsız denetime tabi şirketler için öngörülmüştür (Tebliğ md. 4/3). Nama yazılı payda ise basım ancak azlık isterse zorunlu hâle gelir (TTK md. 486/3). İki pay türü arasındaki bu farkın şirkete getirdiği yükümlülükleri anonim şirkette hisse senedi bastırma zorunluluğu yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.

7262 sayılı Kanun’dan sonra üç aylık süre MKK aşamasını da kapsar. Hamiline pay sahiplerine ilişkin bilgiler, senetler dağıtılmadan önce MKK’ya bildirilir (TTK md. 486/2). Her senet, MKK sisteminin ürettiği tekil numarayı taşıyacak biçimde bastırılır (Tebliğ md. 4/3). Ticaret sicili müdürlüğü, basım kararını tescil etmeden önce senetlerin MKK sistemine kaydedildiğini teyit eder (Tebliğ md. 4). Kararın içeriğini ve tescil aşamasını hisse senedi basımı için yönetim kurulu kararı sayfamızda anlatmıştık.

Şirketin ve sermaye artırımının tescilinden önce çıkarılan paylar geçersizdir, iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükler ise geçerliliğini sürdürür (TTK md. 486/1). Tescilden önce senet çıkaran kişi, bundan doğan zararlardan sorumludur (TTK md. 486/4).

Varsayımsal örnek: X A.Ş.’nin hamiline yazılı paylarından A’ya ait olanların bedelinin yarısı kuruluşta, kalanı sekiz ay sonra ödenmiştir. Üç aylık süre kuruluş tarihinden değil, kalan bedelin ödendiği tarihten işler. Bu tarihe kadar A’nın payı için hamiline senet çıkarılamaz.

Devir ve Hak Sahipliği: Zilyetlik ve MKK Kaydı

Hamiline yazılı pay senedinin devri, zilyetliğin geçirilmesi ve devralanın MKK’ya bildirimiyle şirkete ve üçüncü kişilere karşı hüküm doğurur (TTK md. 489/1). Bildirim yapılmazsa senet geçersiz olmaz, ancak senedi elinde bulunduran kişi paya bağlı haklarını bildirim yapılıncaya kadar kullanamaz (TTK md. 489/1). Hakların şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesinde bildirim tarihi esas alınır (TTK md. 489/2).

Devir için yazılı sözleşme veya ciro aranmaz, senedin teslimi yeterlidir. Esas sözleşmeyle devir sınırlaması getirme imkânını TTK md. 492/1 yalnız nama yazılı paylar için tanır. Devralan şirkete başvurursa bildirim şirket aracılığıyla yapılır (Hamiline Yazılı Pay Senetleri Tebliği md. 5). Bildirimlerin kaydedildiği sistemin işleyişini hamiline pay kayıt sistemi yazımızda açıklamıştık.

Genel kurula katılım hakkı da bu ikili yapıya bağlıdır. Genel kurulu toplantıya çağıranlar, katılabilecekler listesini hamiline paylar bakımından MKK’dan alınan pay sahipleri çizelgesine göre düzenler (Tebliğ md. 6/1). Anonim Şirketlerin Genel Kurul Toplantılarının Usul ve Esasları ile Bu Toplantılarda Bulunacak Bakanlık Temsilcileri Hakkında Yönetmelik md. 18/3 uyarınca çizelgede adı bulunan kişi, ayrıca senede zilyet olduğunu katılabilecekler listesini imzalamadan önce yönetim kuruluna ispat ederse toplantıya katılır.

Varsayımsal örnek: A, X A.Ş.’ye ait hamiline senedi B’ye teslim etmiş, B devri MKK’ya bildirmemiştir. Genel kurul günü MKK çizelgesinde A görünür, ancak senet A’nın zilyetliğinde değildir. B ise senede zilyettir, fakat çizelgede yer almaz. Katılım için çizelge kaydı ve zilyetlik birlikte arandığından, iki kişiden hiçbiri bu şartları tek başına karşılamaz.

Senet ihraç edip pay sahipliği bilgilerini MKK’ya bildirmeyen şirkete idari para cezası öngörülmüştür (TTK md. 562/13-a). Devraldığı senedi bildirmeyen pay sahibine ceza öngören bent (TTK md. 562/13-b) ise Anayasa Mahkemesi’nin 18.01.2024 tarihli, E.2021/28, K.2024/11 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG 03.04.2024, 32509). İptal yalnız cezayı kaldırır: bildirim yapılmadıkça hak kullanılamaması kuralı yürürlüktedir.

Hamiline ve Nama Yazılı Pay Senedi Arasındaki Farklar

Hamiline ve nama yazılı pay senedi, pay sahibinin senette gösterilip gösterilmemesi ve şirkete karşı sahipliğin bağlandığı kayıt bakımından ayrılır: nama yazılı senette pay defteri, hamiline yazılı senette MKK sistemi. Nama yazılı senedin pay defteri ve ciroya dayanan kendine özgü kurallarına nama yazılı hisse senedi sayfamızda yer vermiştik.

Pay Türünün Değiştirilmesi

Esas sözleşmede aksi öngörülmemişse payın türü dönüştürme yoluyla değiştirilebilir (TTK md. 485/1). Pay türü esas sözleşmede gösterildiği için dönüştürme, esas sözleşme değişikliğiyle yapılır (TTK md. 339/2-d).

Dönüştürmenin şartı yöne göre değişir. Nama yazılı payların hamiline yazılı paylara dönüştürülmesi için payların bedelinin tamamen ödenmiş olması şarttır (TTK md. 485/2). Hamiline yazılı paydan nama yazılı paya geçişte kanun böyle bir bedel şartı aramaz.

Vergisel Sonuçlar

Hamiline yazılı hisse senedine vergi kanunları ayrı bir rejim öngörmez, nama yazılı senetle aynı hükümler uygulanır. Belirleyici olan senedin türü değil, payın senede bağlanmış olup olmadığı ve senedin ne kadar süre elde tutulduğudur.

Kanun hükmü: Tam mükellef kuruma ait hisse senedi iki yıldan fazla elde tutulursa satış kazancı değer artış kazancı sayılmaz (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) mükerrer md. 80/1-1). Hüküm, payı ticari işletmesine dahil etmemiş gerçek kişi ortak için geçerlidir. Senede bağlanmamış payın devrinde ise elde tutma süresi aranmaz, doğan kazanç değer artış kazancı olarak vergilendirme kapsamına girer (GVK mükerrer md. 80/1-4). Vergi, satış bedelinden maliyet bedeli ve giderler düşülerek bulunan safi kazanç üzerinden hesaplanır, safi kazanç doğmazsa vergi de doğmaz (GVK mükerrer md. 81). Değer artışı kazancına tanınan yıllık istisna yalnız menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının satışını kapsam dışında bırakır (GVK mükerrer md. 80). Senede bağlanmamış anonim şirket payının satışında bu istisnanın uygulanıp uygulanmayacağı, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Şubat 2026 tarihli Diğer Kazanç ve İratların Vergilendirilmesi Rehberi’nde ayrıca açıklanmamıştır. Kurum ortak için ayrı bir rejim 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu md. 5/1-e’de düzenlenir.

Kanun hükmü: Hisse senedi teslimi, süre şartı aranmaksızın katma değer vergisinden istisnadır (3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV Kanunu) md. 17/4-g). Senede bağlanmamış iştirak hissesinin kurum tarafından satışında istisna, hissenin kurumun aktifinde en az iki tam yıl bulunmasına bağlıdır (KDV Kanunu md. 17/4-r). Bu bentte, iştirak hissesi ticaretiyle uğraşanların bu amaçla elde tuttukları hisselerin teslimi istisna dışında bırakılmıştır. Bu sınırlama 17/4-g kapsamındaki hisse senedi teslimlerine uygulanmaz.

Tartışmalı Nokta: İki Yılın Başlangıcı

Kanun hükmü: GVK mükerrer md. 80/1-1, süreyi hisse senedinin elde tutulduğu dönem üzerinden kurar, başlangıç tarihini ayrıca tanımlamaz.

İdarenin görüşü: 232 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, hisse senedi üzerinde tasarruf hakkına sahip olunan tarihi iktisap tarihi kabul eder. Bu ölçüt edinimin biçimine göre farklı tarihlere götürür. Ortaklık payı sonradan ilk kez senede bağlanmışsa Gelir İdaresi senedin basım tarihini esas alır (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesi, 06.11.2023, E-62030549-125-1238228).

Daha önce basılmış senedi devralan için iktisap tarihi basım tarihi değildir. Esas alınan, devralanın senet üzerinde tasarruf hakkını kazandığı tarihtir (232 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği).

Hamiline senedin devrinde ayrıca iki tarih ayrışabilir: zilyetliğin geçtiği tarih ve MKK bildirim tarihi. GVK ve 232 seri no.lu Tebliğ bu iki tarihten hangisinin iktisap tarihi sayılacağını düzenlemez. TTK md. 489/2 hakların ileri sürülmesinde bildirim tarihini esas alır. Teslim ile bildirimin aynı gün yapılması iki tarih arasındaki farkı ortadan kaldırır, ancak vergisel iktisap tarihine ilişkin bir idari görüşün yerini tutmaz.

Uygulamadaki Sonuçları

Hamiline yazılı hisse senedinde hukuki ve vergisel sonuç, payın senede bağlanıp bağlanmadığına ve MKK kaydının bulunup bulunmadığına göre değişir.

İletişim Bilgilerimiz.

Kurumsal Tel: 0212 565 10 66 pbx
makro@makrotanitim.com