Hisse Senedi Basımı: Hukuki ve Vergisel Sonuçları

Hisse senedi basımı, anonim şirket payını kıymetli evraka bağlayan işlemdir. Pay ile pay senedi aynı şey değildir: pay ortaklık hakkıdır, pay senedi bu hakkı taşıyan belgedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) pay senedi terimini kullanır, hisse senedi aynı belgedir. Basım; payın devir biçimini, rehin ve haciz yolunu ve satış kazancının vergilendirilmesini değiştirir. Bu sonuçlar yalnız usulüne uygun basılmış senette doğar.

Hisse Senedi Basımı: Payın Kıymetli Evraka Bağlanması

Pay senedi, anonim şirketteki payı temsil eden ve nama ya da hamiline yazılı olarak çıkarılan kıymetli evraktır (TTK md. 484). Kıymetli evrakta hak senetten ayrı olarak ileri sürülemez ve senetten ayrı devredilemez (TTK md. 645/1).

Senede bağlanmamış pay, uygulamada çıplak pay olarak da anılır ve yalnız ortaklık hakkı olarak vardır. Şirket, senede bağlanmamış pay sahiplerini de pay defterine kaydeder ve şirketle ilişkide yalnız kayıtlı kişi pay sahibi sayılır (TTK md. 499). Kayıt devri kurmaz, devrin şirkete karşı sonucunu gösterir.

Basım her pay türünde zorunlu değildir. Hamiline yazılı paylarda yönetim kurulu, pay bedelinin tamamen ödendiği tarihten itibaren üç ay içinde senetleri bastırıp dağıtır (TTK md. 486/2). Nama yazılı paylarda basım ancak azlık isterse zorunludur (TTK md. 486/3). Basımın hangi durumda zorunlu olduğunu anonim şirkette hisse senedi bastırma zorunluluğu yazımızda ayrıntılı anlatmıştık.

Senetli ve Senetsiz Payın Hukuki Durumu

Senede bağlanmamış pay yazılı temlik sözleşmesiyle, nama yazılı pay senedi ciro ve teslimle devredilir (TTK md. 490/2). TTK’da senede bağlanmamış payın devrine ilişkin özel hüküm yoktur, bu nedenle alacağın temliki hükümleri uygulanır ve yazılı şekil geçerlilik şartıdır (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) md. 183-184). Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı pay ancak şirketin onayıyla devredilir, miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi ve cebrî icra yoluyla edinim bu onaya bağlı değildir (TTK md. 491/1).

Esas sözleşmede devir sınırlaması bulunan payda onay verilene kadar mülkiyet ve paya bağlı haklar devredende kalır, şirket istemi üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK md. 492, 494/1, 494/3). Bu sınırlamaya tabi payın kanuni yollarla edinilmesinde mülkiyet ve malvarlığı hakları hemen geçer, oy hakkı şirketin onayına bağlıdır (TTK md. 494/2). Devirden önce kontrol edilmesi gereken belgeleri anonim şirket hisse devrinde dikkat edilmesi gerekenler yazımızda sıralamıştık.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) payın rehnini, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) haczini düzenler. Senede bağlanmamış payın haczi pay defterine işlenmese de şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haczedilen payın devri alacaklının hakkını ihlal ettiği ölçüde batıldır (İİK md. 94/1).

Basımın Sonuç Doğurma Şartları

Şirketin tescilinden veya sermaye artırımında artırımın tescilinden önce çıkarılan pay senedi geçersizdir ve senedi çıkaranlar doğan zarardan sorumludur (TTK md. 486/1, 486/4). Bedeli tamamen ödenmemiş pay için hamiline yazılı senet çıkarılamaz (TTK md. 484/2). Geçersiz senet devir, rehin ve haciz sonuçlarını doğurmaz. Artırımın tescilinden sonra basımın nasıl yürüdüğünü sermaye artırımından sonra pay senedi basımı yazımızda ele almıştık.

Pay senedi en az iki yetkili imzasını taşır. Kapalı anonim şirkette senet, sahteciliği engelleyici güvenlik önlemiyle basılır, ancak önlemin türünü kanun belirlemez (TTK md. 487/1).

Hamiline yazılı pay senedinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna (MKK) bildirim iki aşamada aranır. İlk çıkarmada bildirim şirkete aittir: yönetim kurulu basım kararını alır, şirketi temsile yetkili kişiler kararı ve pay sahiplerini MKK’ya bildirir, senet MKK’nın ürettiği tekil numarayla basılır. Ticaret sicili MKK kaydını teyit ettikten sonra karar tescil ve ilan edilir, senetler imza karşılığı dağıtılır (TTK md. 486/2, Hamiline Yazılı Pay Senetlerinin Merkezi Kayıt Kuruluşuna Bildirilmesi ve Kayıt Altına Alınması Hakkında Tebliğ md. 4). Sonraki devirlerde bildirim devralana aittir: bildirim yapılmazsa senet geçersiz olmaz, ancak bildirim yapılana kadar paya bağlı haklar kullanılamaz (TTK md. 489/1). MKK kaydının hangi sistem üzerinden yapıldığını hamiline pay kayıt sistemi yazımızda adım adım anlatmıştık.

Gerçek Kişi Ortak İçin Vergisel Sonuçlar

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) gerçek kişi ortağın hisse senedi ile senede bağlanmamış pay satışını ayrı bentlerde düzenler ve elde tutma süresi istisnasını yalnız hisse senedine tanır.

İki Yıl Kuralı

Kanun hükmü: Tam mükellef kuruma ait hisse senedi iki yıldan fazla elde tutulduktan sonra satılırsa, satış kazancı değer artış kazancı sayılmaz (GVK mük. md. 80/1-1). Aynı bent, ivazsız edinilen menkul kıymetleri de süre aranmadan kapsam dışında tutar. Hüküm bir muafiyet değildir, bu nedenle “en az iki yıl” ve “vergiden muaf” ifadeleri kanun lafzını karşılamaz. Senede bağlanmamış payın satışından doğan kazanç ise elde tutma süresine bakılmaksızın değer artış kazancıdır (GVK mük. md. 80/1-4).

Sürenin Başlangıcı: İktisap Tarihi ve Basım Tarihi

Kanun hükmü: GVK süreyi hisse senedinin iktisabından başlatır, iktisap tarihini ise tanımlamaz.

İdarenin görüşü: 232 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, hisse senedi üzerinde tasarruf hakkına sahip olunan tarihi esas alır. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının 28.02.2017 tarihli, 38418978-120[Mük80-16/14]-63676 sayılı özelgesinde, 1986’da kurulan ve payları 31.08.2016’da senede bağlanan şirkette iktisap tarihi olarak basım tarihi esas alınmıştır.

Statü yoruma açıktır: özelge talep eden mükellefin somut olayı için verilir, basım tarihinin her olayda iktisap tarihi sayılacağı anlamına gelmez.

Varsayımsal örnek: A, 2005’te sermaye taahhüdüyle X A.Ş.’ye ortak olmuştur ve paylar Mart 2026’da senede bağlanır. Özelgedeki yaklaşım uygulanırsa süre Mart 2026’dan işler. A senedi bu tarihten itibaren iki yıl geçmeden satarsa kazanç değer artış kazancı sayılır. Bu görüş altında senedin erken basılması, iki yıllık sürenin de erken başlamasını sağlar.

Kurum Ortak İçin Vergisel Sonuçlar

Kurum ortağın pay satışı GVK’ya değil, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) ile 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV Kanunu) hükümlerine tabidir. Basım, kurum ortak için kurumlar vergisi istisnasını değil, KDV istisnasının şartını değiştirir.

Kurumlar Vergisi İstisnası

Kanun hükmü: Kurumların en az iki tam yıl aktifinde bulunan iştirak hisselerinin satışından doğan kazancın bir kısmı kurumlar vergisinden istisnadır (KVK md. 5/1-e). İstisna, satış bedelinin kanunda öngörülen süre içinde tahsil edilmesi ve kazancın istisna kısmının pasifte özel fon hesabında tutulması gibi ek şartlara bağlıdır. Hüküm payın senede bağlanmasını aramaz. Oran ve süreler için kanunun güncel metni esas alınır.

KDV İstisnası: Senetli ve Senetsiz Pay

Kanun hükmü: Hisse senedi teslimi, elde tutma süresi aranmadan KDV’den istisnadır (KDV Kanunu md. 17/4-g). Senede bağlanmamış iştirak hissesinin teslimi ise ancak kurumun aktifinde en az iki tam yıl bulunmuşsa istisnadır (KDV Kanunu md. 17/4-r). Bu kıymetlerin ticaretiyle uğraşan kurumların bu amaçla elde tuttuğu kıymetler 17/4-r istisnasının dışındadır.

Uygulamadaki Sonuçları

Hisse senedi basımının sonucu ortağın türüne, payın senede bağlanıp bağlanmadığına ve basım tarihine göre değişir.

İletişim Bilgilerimiz.

Kurumsal Tel: 0212 565 10 66 pbx
makro@makrotanitim.com