Nama Yazılı ve Hamiline Yazılı Hisse Senedi Basımı Arasındaki Farklar

Hisse senedi basımı, anonim şirket payını kıymetli evrak niteliğindeki pay senedine bağlayan işlemdir. Basılacak senedin nama mı hamiline mi yazılı olacağı basım aşamasında seçilmez, esas sözleşmede belirlenmiş pay türünü izler. İki tür arasındaki basım farkı üç noktada toplanır: hamiline senet, pay bedeli tamamen ödendikten sonra üç ay içinde basılmak zorundadır, nama senedin basımı ise yalnız azlığın talebiyle zorunlu hale gelir. Bedeli tamamen ödenmemiş pay için hamiline senet çıkarılamaz, nama senet için bu yasak yoktur. Hamiline senet basımı Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kaydına ve basım kararının tescil ve ilanına bağlıdır, nama senet ise şirketin pay defterine kaydedilir.

Nama Yazılı ve Hamiline Yazılı Hisse Senedi Basımı: Tanım ve Kapsam

Pay senedi ile hisse senedi aynı belgeyi ifade eder: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) “pay senedi” terimini kullanır, uygulamada “hisse senedi” yaygındır. TTK pay senetlerini nama yazılı ve hamiline yazılı olmak üzere iki türe ayırır (TTK md. 484/1). Nama yazılı senet pay sahibini adıyla gösterir. Hamiline yazılı senette ise senedi elinde bulunduran kişi pay sahibi sayılır.

Pay türünün belirlendiği yer esas sözleşmedir. Esas sözleşme, payların nama mı hamiline mi yazılı olduğunu göstermek zorundadır (TTK md. 339/2-d). Bunun sonucu olarak yönetim kurulu basım kararıyla pay türünü değiştiremez. Tür değişikliği ancak esas sözleşme değişikliğiyle yapılır ve basım bu değişiklikten sonraki türe göre gerçekleşir (TTK md. 485).

Pay ile pay senedi de aynı şey değildir. Pay ortaklık hakkıdır ve senet basılmadan da vardır. Senet, bu hakkı kıymetli evraka bağlayan belgedir. Bu yazıdaki farklar, senede bağlanma aşamasına ilişkindir.

Yazının kapsamı halka kapalı anonim şirketlerdir. Limited şirket ortaklarına verilen belge kıymetli evrak niteliğinde pay senedi değildir, ispat aracı niteliğindedir (TTK md. 593/2). Halka açık şirketlerin payları ise basılı senetle değil, kayden izlenir (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu md. 13).

Temel Farklar: Karşılaştırma Tablosu

Nama yazılı ve hamiline yazılı hisse senedi basımı; zorunluluk, süre, ödeme şartı, kayıt ve dağıtım eksenlerinde ayrılır. İmza, güvenlik önlemi ve tescil öncesi basım yasağı ise iki türde de aynıdır.

Her iki türde pay senedi; şirketin unvanını, sermaye tutarını, kuruluş tarihini ve bu tarihteki sermayeyi, senedin tertibini ve tescil tarihini, türünü, itibari değerini ve kaç payı içerdiğini gösterir (TTK md. 487/1). Nama yazılı pay senedi bunlara ek olarak pay sahibinin adı ve soyadını veya ticaret unvanını, yerleşim yerini ve pay bedelinin ödenmiş miktarını gösterir ve pay defterine kaydolunur (TTK md. 487/2).

İki türde ortak olan kuralların başında tescil öncesi basım yasağı gelir. Şirketin ticaret siciline tescilinden önce çıkarılan pay senedi geçersizdir ve senedi çıkaranlar doğan zarardan sorumludur (TTK md. 486/1, 486/4). Senedin en az iki yetkili tarafından imzalanması ve kapalı şirkette sahteciliği engelleyici bir önlem taşıması da her iki tür için aranır. Kanun bu önlemin türünü belirlemez (TTK md. 487/1). Anonim şirket pay senedinin basımı, dağıtımı ve devri için iki türde de noter onayı şartı yoktur (TTK md. 486, 487, 490/2). Noter şartı limited şirket payının devrine aittir (TTK md. 595).

Basım Yükümlülüğü, Süre ve Ödeme Şartı

Hamiline yazılı pay senedinin basımı kanuni bir yükümlülüktür, nama yazılı pay senedinin basımı ise kural olarak şirketin tercihine bırakılmıştır. Bu ayrım, basımın zamanını ve hangi paylar için yapılabileceğini de belirler.

Hamiline yazılı pay senedi, pay bedeli tamamen ödendikten sonra üç ay içinde basılır (TTK md. 486/2). Süre kanundan doğar ve yönetim kurulunun takdirine bırakılmamıştır. Üç aylık süre ödemenin tamamlandığı tarihte başlar, şirketin kuruluş veya sermaye artırımı tarihinde değil. Bu kural kuruluşta olduğu gibi her sermaye artırımında çıkarılan hamiline yazılı paylar için de geçerlidir (TTK md. 486/2).

Ödeme şartı pay düzeyinde uygulanır. Bedeli tamamen ödenmemiş pay için hamiline yazılı senet çıkarılamaz, çıkarılan senet geçersizdir (TTK md. 484/2). Buna karşılık bedeli tamamen ödenmiş paylar için senet çıkarılmasına, aynı şirkette bedeli ödenmemiş başka payların bulunması engel değildir. Yasak, bedeli ödenmemiş payın hamiline senetle el değiştirmesini ve ödeme borçlusunun izlenemez hale gelmesini önler.

Nama yazılı pay senedi için kanun genel bir basım yükümlülüğü öngörmez. Pay senede bağlanmasa da ortaklık hakkı olarak vardır ve pay sahibi şirketin pay defterinden izlenir (TTK md. 499). Bu kuralın istisnası azlığın talebidir: azlık isterse nama yazılı pay senetleri bastırılır ve pay sahiplerine dağıtılır (TTK md. 486/3). Halka kapalı şirkette azlık, sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleridir (TTK md. 411/1). Basım zorunluluğunun ayrıntılarını anonim şirkette hisse senedi bastırma zorunluluğu yazımızda anlatmıştık.

Nama yazılı pay senedi için kanunda bedelin tamamen ödenmesi şartı yoktur. Bedeli kısmen ödenmiş nama yazılı pay da senede bağlanabilir ve senet pay bedelinin ödenmiş miktarını gösterir (TTK md. 487/2). Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payın devri kanun gereği şirketin onayına bağlıdır. Devir miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla gerçekleşiyorsa onay aranmaz (TTK md. 491/1). Onay gereken devirde, onay verilene kadar pay ve paydan doğan haklar devredende kalır (TTK md. 494/1).

Uygulamada sık rastlanan bir ifade, iki türün de basımının TTK’ya göre zorunlu olduğudur. Kanun lafzı bu ifadeyi desteklemez. Hamiline yazılı payda basım yükümlülüğü azlık talebi aranmaksızın bedelin tamamen ödenmesiyle doğar, nama yazılı payda ise azlık talebine bağlıdır (TTK md. 486/2, 486/3).

Basım Usulü: Karar, Tescil, MKK ve Pay Defteri

Hamiline yazılı pay senedinin basımı tebliğle belirlenmiş sıralı bir usule bağlıdır, nama yazılı pay senedinin basımı için kanun özel bir usul öngörmez. İki tür arasındaki en belirgin usul farkı, pay sahibi bilgisinin tutulduğu yerdir: hamiline yazılı payda MKK, nama yazılı payda şirketin pay defteri.

Hamiline yazılı pay senedinin basım usulü, Ticaret Bakanlığının 6 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Hamiline Yazılı Pay Senetlerinin Merkezi Kayıt Kuruluşuna Bildirilmesi ve Kayıt Altına Alınması Hakkında Tebliğ ile düzenlenmiştir. Tebliğe göre usul şu sırayla işler (Tebliğ md. 4):

1. Pay bedellerinin tamamı ödendikten sonra yönetim kurulu basım kararı alır. Kararın asgari içeriği tebliğde belirlenmiştir.
2. Pay sahipleri ve paylara ilişkin bilgiler MKK’ya bildirilir. MKK her senet için şirketle ilişkilendirilmiş bir tekil numara üretir. Sistemin işleyiş kuralları MKK’nın Hamiline Pay Kayıt Sistemi İş ve Bilişim Uygulama İlke Kuralları Yönergesinde yer alır.
3. Senetler bu tekil numarayı taşıyacak biçimde bastırılır. Şirket tekil numarada değişiklik yapamaz.
4. Basım kararı ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde (TTSG) ilan edilir. Bağımsız denetime tabi şirketlerde karar ayrıca şirketin internet sitesinde yayımlanır (TTK md. 1524).
5. Senetler pay sahiplerine imza karşılığında dağıtılır.

Bu işlemlerin tamamı, pay bedelinin ödenmesinden itibaren üç ay içinde tamamlanır (Tebliğ md. 4/5). Pay sahibi bilgilerinin senetler dağıtılmadan önce MKK’ya bildirilmesi kanun hükmüdür (TTK md. 486/2). MKK kaydı payı kaydileştirmez: senet basılı kıymetli evrak olarak kalır, MKK yalnız sahiplik bilgisini tutar.

MKK bildiriminin yapılmaması senedi geçersiz kılmaz. Bildirim yapılana kadar senet sahibi paya bağlı haklarını kullanamaz (TTK md. 489/1). Hakların şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesinde MKK’ya yapılan bildirimin tarihi esas alınır. Bildirim yükümlülüğüne aykırılık idari para cezası yaptırımına bağlanmıştır (TTK md. 562/13-a). Bildirimin MKK tarafında nasıl işlediğini Hamiline Pay Kayıt Sistemi sayfamızda açıklamıştık.

Nama yazılı pay senedinin basımında MKK kaydı, tekil numara ve basım kararının tescili aranmaz. Basım kararı yönetim kurulu karar defterine yazılır, pay defterine değil. Pay defterine işlenen bilgi, pay sahibinin kimliği ve payıdır. Pay defterine kayıtlı kişi şirkete karşı pay sahibi sayılır, ancak kayıt mülkiyeti devretmez, yalnız şirkete karşı ispat işlevi görür (TTK md. 499). Defterin kayıt düzenini anonim şirketlerde pay defteri nasıl doldurulur yazımızda adım adım ele aldık.

Basım Tarihinin Vergisel Sonuçları

Pay senedinin nama veya hamiline yazılı olması, gerçek kişi ortağın satış kazancına uygulanan kanun hükmünü değiştirmez. Değişen, senedin basılıp basılmadığı ve hangi tarihte basıldığıdır. Bu nedenle iki tür arasındaki basım farkı vergide dolaylı bir sonuç doğurur.

Kanun hükmü: Tam mükellef kurumlara ait hisse senetleri iki yıldan fazla elde tutulduktan sonra satılırsa, gerçek kişinin satış kazancı değer artış kazancı sayılmaz (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) mükerrer md. 80/1-1). Kanun lafzında süre hisse senedinin iktisabından işler. Hiçbir belgeye bağlanmamış payın satışında ise iki yıl kuralı uygulanmaz ve kazanç süreden bağımsız olarak değer artış kazancı sayılır (GVK mükerrer md. 80/1-4).

İdarenin görüşü: 232 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği, iktisap tarihi olarak genel ölçüt şeklinde hisse senedi üzerinde tasarruf hakkına sahip olunan tarihi esas alır. Aynı tebliğe göre sermaye artırımında bedelsiz edinilen hisse senetlerinde, daha önce sahip olunan hisse senetlerinin iktisap tarihi esas alınır. Şirketin limited şirketten anonim şirkete dönüştüğü bir olayda İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 14.02.2018 tarihli ve 62030549-120[Mük.80-2017/386]-154561 sayılı özelgesi, senetlerin basım tarihini iktisap tarihi olarak kabul etmiştir. Bu özelge şirket türünün değişmesine ilişkindir ve pay senedinin nama yazılıdan hamiline yazılıya çevrilmesi için doğrudan dayanak oluşturmaz.

Basım rejimi bu tabloya şöyle bağlanır. Hamiline yazılı pay senedi kanuni süre içinde basıldığından, senede bağlanma pay bedelinin ödenmesine yakın bir tarihte gerçekleşir. Nama yazılı pay senedi ise azlık talebi olmadıkça hiç basılmayabilir. Senedin hiç basılmamasının diğer sonuçlarını nama yazılı hisse senedi basılmazsa ne olur sayfamızda incelemiştik. Hiçbir belgeye bağlanmamış nama yazılı pay satıldığında gerçek kişi için iki yıl kuralı işlemez ve kazanç süreden bağımsız olarak değer artış kazancı sayılır (GVK mükerrer md. 80/1-4).

Kurum ortaklar için ayrı bir rejim uygulanır. Kurumlar vergisinde en az iki tam yıl aktifte tutulan iştirak hisselerinin satış kazancının bir kısmı, ek şartlarla istisnadır (5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) md. 5/1-e). Katma değer vergisinde hisse senedi teslimi süre şartı olmadan istisnadır (3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu md. 17/4-g). Senede bağlanmamış iştirak hissesinin satışı ise ancak kurumun aktifinde en az iki tam yıl bulunmuşsa istisnadır. Bu kıymetlerin ticaretiyle uğraşan kurumların bu amaçla aktiflerinde bulundurdukları iştirak hisselerinin teslimleri istisnanın dışında kalır (KDV Kanunu md. 17/4-r).

Uygulamadaki Sonuçları

Nama yazılı ve hamiline yazılı hisse senedi basımı arasındaki farkların sonucu, payın türüne, bedelin ödenme durumuna ve senedin basılıp basılmadığına göre değişir. Aşağıdaki matris en sık karşılaşılan durumları ve bunlara bağlanan sonuçları gösterir.

Şirketinizin durumuna ilişkin sorularınız için 0212 565 10 66 veya makro@makrotanitim.com üzerinden ulaşabilirsiniz.